Bilboko Burdinbidearen Lagunen Elkarteak eta Euskotrenek material mugikor historikoa emateko akordioa sinatu dute
Euskotrenek, Eusko Jaurlaritzako Mugikortasun Iraunkorreko Sailaren mendeko sozietate publikoak eta Burdinbidearen Euskal Museoaren kudeatzaileak, ondasunak dohaintzan emateko akordioa lortu du Trenbideen Bilboko Lagunen Elkartearekin, Euskadiko trenbidearen historiako material mugikorra babesteko.
Gaur, asteartea, Euskotrenek Atxurin dituen bulego nagusietan, Juan Manuel Estradé Bilboko Trenbidearen Lagunen Elkarteko presidenteak eta Javier Seoane Euskotreneko zuzendari nagusiak sinatutako akordioaren arabera, material mugikor historiko hau dohaintzan emango zaio sozietate publiko horri:
• Gipuzkoako tren-makina V.N. 6 zk.
• VN Zfhv 1 egongela kotxea.
• Lehengo kotxea VN Afv 1.
• Hirugarren kotxea VN Cfv 13.
• SB Dfh 103 furgoia.
Gipuzkoa lurrunezko tren-makina eta aipatutako hiru bidaiari-kotxeak Vasco Navarro trenbidearen lehen etapakoak dira, eta The Anglo Vasco Navarro Railway Company Limited enpresak bere gain hartu zuen emakida eta eraikuntza, Gasteiz eta Leintz-Gatzaga arteko lehen zati publikorako. Enpresa horrek bizi zuen egoera ekonomikoa zela eta, 1897an zerbitzua Estatu espainiarraren eskuetara pasa zen, honek linearen ardura hartu zuen eta bere gain hartu zuen linearen amaiera, zabaltzea eta hobekuntzak.
Societé Anonyme de Saint-Léonardek (Lieja-Belgika) eraiki zuen Gipuzkoa 1892an, 920 zenbakiarekin, Vasco Navarro trenbideko obren kontratista batentzat. Fabrikatzaile horren 4AC modelokoa zen, hiru ardatz akoplatuko tren-makina. Anglo Vasco Navarroko material mugikorraren parkean sartzean, 6.a jarri zioten.
Txikia izan arren, tren-makina fidagarria eta estimatua izan zen. Denbora batez, Gasteiz eta Gatzaga arteko zerbitzuan erabili ohi zen ia bakarra izan zen. Tamaina kontuan hartuta, makina bakar batekin egin zitekeen, eta Gipuzkoa aukeratu zuten zeregin horretarako.
Vasco Navarro trenbidea elektrifikatu eta zabaldu zenean, Gipuzkoak lan-trenak eta maniobrak egin zituen Vitoria-Gasteizko geltokian, eta ia 70 urte eman zituen zerbitzuan. Oso ezaguna egin zen, eta trenbideen munduan “Teresita” ezizena jaso zuen. Bestalde, Vasco Navarroren parke fundazionalean inoiz irten ez zen bakarra izan zen, eta bere bizitza aktiboa ia jatorrizko egoeran mantendu zuen.
VN Zfhv 1 egongelako kotxea Vasco Navarro trenbidearen bi ardatzeko bi egongeletako bat izan zen bere lehen garaian. Trenbide horretako lehen bidaiari-parkea bezala, 1887an Manchesterreko (Ingalaterra) The Ashbury Railway Co enpresak eraiki zuen. Bere izaera dela eta, ez zen normalean bidaiarien merkataritza-zerbitzuan erabiltzen. Bere patua ekitaldi berezietarako zerbitzuena izan zen. Zehazki, trenbidea zeharkatzen zuten autoritateentzat erabilitako autoa zen.
Barrutik, kutxa bi aretotan banatuta dago, gehi bi atetzar dituen sarrera-gunea. Zerbitzu-konpartimentua eta komuna ere baditu. Autoak 14 eserleku ditu guztira, plaza bateko lau besaulki eta hiru plazako bi eserleku egongela handian, eta bi plazako bi eserleku begiratokiko konpartimentuan.
Lehen VN Afv 1 kotxea 1887an Manchesterreko The Ashbury Railway Co. Ltd. etxeak eraikitako lehen mailako lau kotxeko sorta baten lehena izan zen. Lotunea, 1887an, Anglo Vasco Navarro trenbidearen lehen zatirako. Trenbidean Afv 1-4 seriea osatu zuten. Horiekin bigarren mailako sei kotxe (B seriea 5etik 10era) eta hirugarren mailako zazpi (C seriea 11tik 17ra) iritsi ziren, eta, bi kotxe saloiekin batera, linearen hasierako parkea osatu zuten. Barruan, hiru konpartimentu berdinetan banatuta dago, bakoitza sei plazakoa, alde batetik bestera belus gorri motako eserlekuak dituztela. Lurrean artilezko moketa dago.
Hirugarren VN Cfv 13 kotxeari dagokionez, 1887an The Ashbury Railway Co. Ltd. etxeak egindako hirugarren mailako zazpi kotxeren sortakoa izan zen. Alboko lau atetzar ditu, kanporantz irekita eta barne-komunikaziorik gabe; beraz, estribu jarraitua du. Ez du leihorik, ateei dagozkienak izan ezik. Kaxa barruan zortzi plazako lau espazio berdinetan banatuta dago, horma banatzailerik gabe, eta eserlekuak alderik alde daude, egurrezko oholtxoetan.
Azkenik, SB Dfh 103 furgoia da Bilboko Trenbidearen Lagunen Elkarteak Euskotreni emandako ibilgailuetatik Vasco Navarro trenbidetik ez datorren bakarra. Kasu honetan, Santanderretik Bilborako trenbidearen parkeko kide izan zen. Zehazki, Bristolen (Ingalaterra) 1903an eraikitako sei furgoi itxiko sorta bati, D seriea 101etik 106ra. Furgoia Estatuak laga zuen Bilboko Trenbidearen Laguneen tren historikoaren osaeraren parte izateko hasiera-hasieratik, balazta-ibilgailuaren eta gauzetarako eta ekipajeetarako zerbitzuaren funtzio bikoitza betetzeko. Barrutik, furgoi gune batean banatuta dago, ate lerragarri banarekin eta Tren Buruzagitzaren departamentuarekin, eta sarbide independenteko ateak ditu.
Ondasunak dohaintzan emateko sinatutako kontratuaren arabera, Bilboko Trenbidearen Lagunen Elkarteak deskribatutako material mugikor historikoaren jabetza Euskotreni eskualdatzen dio, dohaintza gisa. Lehenengo eta behin, Euskotrenen esku utzi ondoren, trenbide-ibilgailu historiko horiek euskal operadorearen zaintzapean egongo dira, behar bezala kontserbatzeko eta babesteko babestuta.
Euskotreneko Burdinbidearen Euskal Museoa eta bere bildumak
Euskotreneko Burdinbidearen Euskal Museoa Eusko Jaurlaritzako Mugikortasun Iraunkorreko Sailaren mendeko sozietate publikoa da, eta bere instalazioetan (Azpeitian, Gipuzkoan) Europako trenbide bildumarik onenetako bat eta trenbidearen historia aberatsak gure herrian sortu dituen lekukotasun asko biltzen ditu: makinak, bagoiak, erremintak, tranbiak, uniformeak eta zerbitzurako ezinbestekoak diren mota guztietako elementuak. Batzuk, munduko industriarik ospetsuenek herrialde oso ezberdinetan eginak: Alemania, Suitza, Frantzia, Belgika, Suedia, Italia, Holanda, Hungaria, Britainia Handia edo Estatu Batuak. Besteak, CAF, Babcock & Wilcox, Euskalduna, La Naval, Herederos de Ramón Múgica, JEZ edo Mariano de Corral bezalako euskal enpresek egindakoak.
Horiek guztiek bizia hartu zuten milaka trenbideren lanari esker, euskal herritarrei zerbitzurik onena eskaintzen jakin baitzuten, garai bakoitzeko egoera historikoaren barruan.
Edozein trenbide-museotan, material mugikorra izaten da bildumen zatirik erakargarriena. Zentzu horretan, Burdinbidearen Euskal Museoak 90 ibilgailu historiko ditu, horietatik 70 zaharberrituta daude eta, horietatik, 50 martxan. Gehienak Euskadiko trenbide-historiari estu lotuta badaude ere, askok iraganean Kantabrian, Asturiasen, Valentziako Herrialdean, Andaluzian, Gaztela-Leonen, Katalunian, Gaztela-Mantxan, Madrilen, Galizian, Nafarroan, Aragoin edo Portugalen ere lan egin zuten.
Linea nagusien elektrifikazio azkarraren ondorioz, lurrunezko trakzioa goiz desagertu zen Euskadin penintsulako beste eskualde batzuekin alderatuta. Hala eta guztiz ere, Euskotreneko Burdinbidearen Euskal Museoak garraiobide horren jatorria adierazten duten asmakizun horien bilduma interesgarria biltzea lortu du. Zehazki, lurrunezko 13 lokomotor ditu guztira, eta horietatik 11 zaharberrituta daude, eta horietatik 7 martxa ordenan daude.
Trakzio elektrikoa da, zalantzarik gabe, Euskadiko trenbideen bereizgarriena, eta ordezkaritza zabala du: 12 automotor eta 6 tren-makina, horien artean nabarmentzekoa da Berlingo AEGk 1925ean eraikitakoa, Trenbide eta Tranbien Sozietate Ustiatzailearentzat, Donostiatik Frantziako mugara doan trenbidearen titularra, “Topo” ezaguna, gaur egun, penintsulako tren-makina elektrikorik zaharrena dena. Diesel trakzioari dagokionez, 8 tren-makina eta automotor bat ditu. Azken hau, Allanek (Rotterdam) 1953an eraikia, Portugalgo Comboiosek eman zuen eta ondoko herrialdeko trenbide metrikoko ibilgailu adierazgarrienetako bat da.
Museoaren bilduma bidaiarien kotxeekin, zamalanetako bagoiekin, ibilgailu osagarriekin eta tranbia elektrikoekin osatzen da. Azken horiek 150 metroko tarte txiki batean jardun dezakete, korronte zuzeneko 500 volteko aireko linea batekin. Gainera, Burdinbidearen Euskal Museoak trenbidekoak ez diren ibilgailu batzuk ditu, hala nola trolebus bat, 1930eko diesel zapalgailu bat, 1922ko suhiltzaileen kamioi bat edo 1966ko Barreiros autobus bat.
Baina, ibilgailuez gain, Museoko bisitariek aparteko interesa duten beste multzo eta bilduma batzuk ere aurki ditzakete, besteak beste, Urolako Trenbidearen tailer mekaniko primitiboa eta Jesús Mínguez tren erloju eta uniforme bildumak. Horiek behar bezala kokatzeko, Burdinbidearen Euskal Museoak dokumentu- eta argazki-artxibo bat ere badu, bai eta Euskadin trenbidearen memoria historikoa gordetzeko aukera ematen duen liburutegi bat ere.